Telomeri su zaštitne strukture na krajevima hromozoma koje sprečavaju degradaciju genetskog materijala tokom ćelijske deobe. Njihovo skraćivanje povezano je sa starenjem ćelija i organizma u celini. Produženje telomera, odnosno usporavanje njihovog skraćivanja, smatra se potencijalnim pristupom za usporavanje procesa starenja i poboljšanje opšteg zdravlja
Genetske intervencije
Istraživanja su pokazala da eksperimentalno produženje telomera putem genetskih manipulacija ili farmakoloških sredstava može odložiti ćelijsko i tkivno starenje. Aktivacija enzima telomeraza, koji obnavlja telomere, predstavlja centralni fokus ovih terapija. U animalnim modelima, aktivacija telomeraze dovela je do regeneracije tkiva, poboljšanja kognitivnih funkcija i smanjenja markera starenja. Ovi nalazi sugerišu mogućnost razvoja terapija koje ciljaju sam uzrok starenja, a ne samo njegove simptome, potencijalno produžujući i zdravu životnu dob kod ljudi.
Terapija hiperbaričnim kiseonikom (HBOT)
HBOT je neinvazivna terapija koja se sprovodi u komorama sa povišenim pritiskom i visokim koncentracijama kiseonika. Studija iz Izraela pokazala je da svakodnevne HBOT sesije tokom 60 dana mogu povećati dužinu telomera za 20–38% kod starijih osoba. Takođe je zabeleženo značajno smanjenje broja senescentnih ćelija – onih koje su prestale da se dele i doprinose starenju tkiva. Ova terapija otvara vrata novim protokolima za regeneraciju ćelija, produženje života i smanjenje rizika od hroničnih bolesti povezanih sa starenjem.
Suplementi
Neki prirodni suplementi pokazali su sposobnost aktivacije telomeraze i potencijalno produženje telomera. Među najpoznatijima je TA-65, dodatak na bazi biljke Astragalus membranaceus, koji je u malim studijama pokazao povećanje dužine telomera i poboljšanje imuniteta. Drugi važni nutrijenti uključuju resveratrol, vitamin D3, omega-3 masne kiseline, carnosine, vitamin C, vitamin E, B kompleks i beta karoten, koji svi zajedno deluju antioksidativno i štite DNK od oksidativnog stresa. Uloga ovih suplemenata je preventivna, ali i podržavajuća u terapijama koje ciljaju na biološko podmlađivanje.
Ishrana
Antioksidansi poput vitamina C, E i beta karotena imaju ključnu ulogu u zaštiti telomera. Hrana bogata polifenolima (borovnice, grožđe, zeleni čaj) i omega-3 masnim kiselinama (riba, laneno seme) može usporiti njihovo skraćivanje. Takođe, selen, moćan mineral s antioksidativnim delovanjem, povezan je sa očuvanjem dužine telomera i smanjenjem rizika od bolesti srca. Uravnotežena, mediteranska ishrana se smatra posebno korisnom.
Fizička aktivnost i upravljanje stresom
Redovno vežbanje pozitivno utiče na telomere. Aerobne aktivnosti poput trčanja, brzog hodanja i plivanja dokazano produžavaju dužinu telomera kod odraslih, verovatno zbog smanjenja oksidativnog stresa i upalnih procesa. Jedna studija je pokazala da su sportisti srednjih godina imali znatno duže telomere u odnosu na fizički neaktivne osobe iste dobi. Vežbanje takođe podržava balans hormona i zdravu ćelijsku funkciju. Dugotrajan emocionalni i psihološki stres, takođe ima direktan negativan uticaj na telomere. Ljudi koji žive pod hroničnim stresom pokazuju skraćene telomere i znakove ubrzanog biološkog starenja. Prakse poput meditacije, joge, dubokog disanja i mindfulness-a dokazano povećavaju aktivnost telomeraze, poboljšavaju emocionalno stanje i štite ćelije od prevremenog propadanja.
FOTO: arhiv
